Sáng ngày 21/01/2026, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng Giới và Trao quyền cho Phụ nữ (“UN- Women”) tại Việt Nam và Đại sứ quán Australia (Úc) tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia: “Chính sách tài khóa có trách nhiệm Giới gắn với mục tiêu phát triển bao trùm và ứng phó thách thức nhân khẩu học trong kỷ nguyên phát triển mới ở Việt Nam”.

Quang cảnh Hội thảo

Tham dự Hội thảo về phía đại biểu các cơ quan, đơn vị và tổ chức Quốc tế có: bà Caroline Nyamayemombe – Trưởng Đại diện UN Women Việt Nam; bà Naomi Cook, Tham tán Hợp tác phát triển, Đại sứ quán Australia (Úc); bà Pham Thi Hong Net – Chuyên viên cao cấp về vấn đề giới thuộc Dự án “Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam”.

Về phía các cơ quan Bộ, Ngành Trung ương có: ông Đỗ Thành Trung – Thứ trưởng Bộ Tài chính; bà Phạm Thúy Chinh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; bà Nguyễn Phương Thủy – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; bà Nguyễn Thị Mai Hoa – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; bà Vũ Thị Lưu Mai – Đại biểu Quốc hội, Nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế – Ngân sách của Quốc hội; bà Đỗ Thị Hồng – Phó Chánh Văn phòng Cục Dân số, Bộ Y tế; PGS.TS Nguyễn Thị Mùi – Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia; TS. Lê Thị Thùy Vân – Phó Viện trưởng, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế tài chính, Bộ Tài chính; ThS Đào Xuân Anh – Trưởng phòng Tổng hợp Kinh tế – Xã hội, Vụ Ngân sách Nhà nước, Bộ Tài chính; ThS. Lương Quang Đảng – Phó Trưởng Ban Khoa học và Hợp tác quốc tế, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; TS. Vũ Thanh Liêm – Uỷ viên Hội đồng trung ương, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Thống kê Việt Nam; TS. Đỗ Ngọc Minh – Chủ tịch liên minh Blockchain trong các trường Đại học; TS. Nguyễn Đình Tuấn – Viện trưởng Viện Nghiên cứu con người, Gia đình và Giới, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Nguyễn Thành Công – Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Trường Đại học Công đoàn.

Về phía Đại học Kinh tế Quốc dân có: GS.TS Nguyễn Thành Hiếu – Phó Giám đốc Đại học; GS.TS Hoàng Văn Cường – Đại biểu Quốc hội, Nguyên Phó Hiệu trưởng; PGS.TS Hồ Đình Bảo – Trưởng phòng Tổ chức cán bộ; GS.TS Tạ Văn Lợi – Hiệu trưởng Trường Kinh doanh; PGS.TS Vũ Thành Hưởng – Viện trưởng Viện Đào tạo Sau đại học; GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện trưởng Viện phát triển Bền vững; TS. Vũ Trọng Nghĩa – Trưởng phòng Truyền thông; TS. Phạm Sỹ Long – Phó Trưởng phòng Hợp tác quốc tế, TS. Ngô Quỳnh An – Phó Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý nguồn nhân lực; cùng các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ các viện, đại học, học viện, học viên, nghiên cứu sinh và sinh viên.

GS.TS Nguyễn Thành Hiếu – Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân phát biểu

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS Nguyễn Thành Hiếu – Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao theo mô hình phát triển bao trùm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, hướng tới một xã hội phồn vinh và hạnh phúc cho mọi người dân.

Theo GS.TS Nguyễn Thành Hiếu, bên cạnh những cơ hội lớn, Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, trong đó nổi bật là tình trạng mức sinh giảm nhanh tại các vùng phát triển, kéo theo quá trình già hóa dân số diễn ra với tốc độ cao. Thực trạng này đặt ra nguy cơ “chưa giàu đã già”, làm gia tăng rủi ro rơi vào bẫy thu nhập trung bình và tác động không nhỏ tới triển vọng phát triển bền vững của đất nước.

Trong bối cảnh đó, Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý và chuyên gia cùng trao đổi, thảo luận và đề xuất các luận cứ khoa học, giải pháp chính sách trước những thách thức nhân khẩu học hiện nay. GS.TS Nguyễn Thành Hiếu cho rằng, khái niệm “tài chính công có trách nhiệm giới” không phải là mới trên thế giới và cũng đã được đề cập trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, các định hướng này chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cụ thể hóa bằng những kết quả thực tiễn, gắn với kinh nghiệm triển khai và trở thành mối quan tâm thường xuyên trong quá trình hoạch định, thực thi chính sách.

Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cũng gửi lời cảm ơn các đại biểu, nhà khoa học, chuyên gia và khách quý đã tham dự Hội thảo “Chính sách tài khóa có trách nhiệm giới gắn với mục tiêu phát triển bao trùm và ứng phó với thách thức nhân khẩu học trong kỷ nguyên phát triển mới ở Việt Nam”, qua đó góp phần lan tỏa những thông điệp và khuyến nghị chính sách có ý nghĩa đối với sự phát triển của đất nước.

Bà Caroline Nyamayemombe – Trưởng Đại diện UN Women tại Việt Nam phát biểu

Phát biểu tại Hội thảo, bà Caroline Nyamayemombe – Trưởng Đại diện UN Women tại Việt Nam nhận định, Việt Nam đang bước vào “kỷ nguyên vươn mình” với nhiều cơ hội phát triển mới. Theo bà, việc ngân sách nhà nước được phân bổ đúng và đủ cho phụ nữ, cho hệ thống chăm sóc và các dịch vụ xã hội thiết yếu sẽ mang lại “lợi tức kép” cho nền kinh tế.

Bà Caroline Nyamayemombe nhấn mạnh, đầu tư cho phụ nữ và bình đẳng giới không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc củng cố nền tảng tăng trưởng dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng.

Bà Naomi Cook – Tham tán Hợp tác Phát triển, Đại sứ quán Australia phát biểu

Bà Naomi Cook – Tham tán Hợp tác Phát triển, Đại sứ quán Australia khẳng định, Việt Nam và Australia thời gian qua đã xây dựng mối quan hệ hợp tác toàn diện, ngày càng bền chặt, cùng hướng tới mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng bền vững và bao trùm, qua đó đóng góp thiết thực cho hạnh phúc của cộng đồng và sự phát triển của khu vực.

Bà Naomi Cook bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai những bước đi nền tảng nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững trong giai đoạn tới; đồng thời khẳng định Australia sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác với Việt Nam trong lĩnh vực tài khóa có trách nhiệm giới, gắn với các mục tiêu phát triển bao trùm.

GS.TS Hoàng Văn Cường – Đại biểu Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư nhà nước, nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân trình bày Tổng quan về chính sách tài khóa có trách nhiệm Giới gắn với mục tiêu phát triển bao trùm và ứng phó với thách thức về nhân khẩu học ở Việt Nam

Từ góc độ nghiên cứu kinh tế, GS.TS Hoàng Văn Cường – Nguyên Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân cho rằng, trong hệ thống chính sách tài chính – ngân sách hiện nay, Việt Nam đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận trong việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới. Hầu hết các đạo luật quan trọng liên quan đến ngân sách và đầu tư công đều đã có quy định thể hiện sự quan tâm, ưu tiên đối với giới và bình đẳng giới.

Bên cạnh đó, trong một số lĩnh vực nhạy cảm với giới như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, việc phân bổ ngân sách đã được quy định bằng các chỉ tiêu cụ thể và trở thành nội dung được theo dõi, đánh giá trong các báo cáo, cũng như trong hoạt động giám sát của Quốc hội. Mặc dù các ưu tiên này được thiết kế theo lĩnh vực, nhưng đây cũng chính là những lĩnh vực có tác động trực tiếp và rõ nét nhất tới phụ nữ.

Một số chương trình mục tiêu quốc gia cũng đã có các hợp phần, cấu phần riêng liên quan đến giới. Điển hình như Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có nội dung ưu tiên giới; các chương trình giảm nghèo trước đây cũng dành những chính sách cụ thể cho phụ nữ, như hỗ trợ tiếp cận vốn vay… Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, đây là những chính sách cụ thể, có tác động tích cực trên thực tế.

Trong lĩnh vực thu ngân sách, một số chính sách thuế đã thể hiện rõ yếu tố ưu tiên giới. Thuế thu nhập doanh nghiệp cho phép doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ được tính các khoản chi liên quan đến lao động nữ vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Thuế giá trị gia tăng đối với một số mặt hàng phục vụ chủ yếu cho phụ nữ được áp dụng mức thuế suất thấp hơn. Một số mặt hàng trước đây từng thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, như mỹ phẩm, đã được loại khỏi diện này trong nhiều năm qua. Những quy định này, theo GS.TS Hoàng Văn Cường, thể hiện rõ việc chính sách tài khóa đã bước đầu tính đến tác động đối với phụ nữ.

Để tài chính – ngân sách thực sự phát huy vai trò là công cụ thúc đẩy bình đẳng giới, chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để từng bước hoàn thiện chính sách tài chính – ngân sách theo hướng có trách nhiệm hơn với giới. Trước hết là nghiên cứu khả năng bổ sung các tiêu chí có tính đến yếu tố giới trong phân bổ ngân sách, đặc biệt là chi thường xuyên. Đồng thời, cần xem xét việc đưa tiêu chí tác động giới vào quá trình đánh giá, lựa chọn các dự án đầu tư công; điều chỉnh chính sách thuế trên cơ sở đánh giá đầy đủ chi phí – lợi ích và tác động tuân thủ chính sách.

Theo GS. TS. Hoàng Văn Cường, việc đưa yếu tố giới vào tài chính – ngân sách là vấn đề cần được tiếp cận thận trọng, dựa trên nghiên cứu khoa học, đánh giá tác động đầy đủ và lộ trình phù hợp. Khi có đủ cơ sở, cùng với công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và sự đồng hành của các cơ quan quản lý, lập pháp và các tổ chức liên quan, các chính sách tài chính công gắn với giới sẽ từng bước đi vào thực tiễn, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước và hướng tới phát triển bền vững.

ThS. Vũ Thị Lưu Mai, Đại biểu Quốc hội, Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế – Ngân sách của Quốc hội trình bày tham luận “Khuôn khổ pháp lý về chính sách tài chính có trách nhiệm Giới trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, đầu tư công và những định hướng giải pháp hoàn thiện”

TS. Hoàng Kim Huyền – Nguyên Phó trưởng ban, Ban Giám sát tổng hợp, Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia trình bày tham luận “Nghiên cứu tình huống: Hiệu quả của chi tiêu công cho giảm nghèo và hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ tại địa phương”

Bà Pham Thi Hong Net – Chuyên viên cao cấp về vấn đề giới thuộc Dự án “Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam” trình bày tham luận “Các thông lệ quốc tế về lập ngân sách có trách nhiệm Giới và khuyến nghị cho Việt Nam”

Thông tin về thông lệ quốc tế trong vấn đề này, bà Pham Thi Hong Net – đại diện dự án Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) chia sẻ, lập ngân sách có trách nhiệm giới không phải là việc tạo ra một dòng ngân sách hay chương trình riêng cho bình đẳng giới, mà là cách tiếp cận tích hợp, đưa yếu tố giới vào toàn bộ chính sách tài khóa và thực tiễn quản lý tài chính công. Theo kinh nghiệm quốc tế và các thể chế tài chính, đây được coi là phương pháp hiệu quả nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và bao trùm.

Cùng quan điểm trên, bà Vũ Thị Lưu Mai – Đại biểu hoạt động kiêm nhiệm của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng không nên và không thể hình thành một “dòng ngân sách riêng” cho bình đẳng giới, nhưng cũng không thể thiếu các nhiệm vụ chi và mục tiêu cụ thể. Theo đó, cần kết hợp cả hai phương pháp phân bổ: lồng ghép gián tiếp yếu tố giới trong các khoản chi ngân sách phù hợp và bố trí trực tiếp các dự án, nhiệm vụ thành phần phục vụ mục tiêu bình đẳng giới trong các chương trình, đề án lớn.

“Bình đẳng giới sẽ không tự đến, nhưng nhất định sẽ trở thành hiện thực nếu được dẫn dắt bằng pháp luật tiến bộ, bằng đầu tư ngân sách hiệu quả và bằng một hệ thống thực thi có trách nhiệm”, bà Vũ Thị Lưu Mai nhấn mạnh.

Đoàn chủ tọa điều hành phiên thảo luận tại Hội thảo

Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung nêu quan điểm: “Giới không chỉ là phụ nữ mà phải đặt trong tình hình phát triển trong bối cảnh chung của sự phát triển. Chúng ta không nên chỉ nhắm đến một đối tượng. Chúng ta phải xác định làm cho ai, như thế nào và ở đâu”.

Tiếp nối các thảo luận về khơi thông nguồn lực, bà Phạm Thúy Chinh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính và Ngân sách của Quốc hội, Phó Chủ tịch Nhóm nữ Đại biểu Quốc hội khóa XV, đã đưa ra góc nhìn trực diện từ thực tiễn lập pháp và giám sát ngân sách: “Chính sách tài khóa có trách nhiệm giới không phải là một đặc quyền hay sự ưu tiên mang tính hình thức dành cho phụ nữ. Nếu không có thước đo định lượng, chính sách sẽ rất khó đi vào cuộc sống.

Các đại biểu trao đổi và thảo luận tại Hội thảo

Để tháo gỡ những nút thắt này, các đại biểu đã tập trung thảo luận về việc thiết kế lại hệ thống thuế và chi tiêu công nhằm chia sẻ gánh nặng chăm sóc gia đình với phụ nữ. Cụ thể, GS.TS Hoàng Văn Cường đề xuất: “Bổ sung tiêu chí tỷ lệ nữ vào tiêu chí phân bổ ngân sách chi thường xuyên. Đưa tiêu chí đánh giá vào lựa chọn ưu tiên phê duyệt chủ trương. Tăng mức giảm trừ gia cảnh trẻ dưới 18 tuổi, tức là giảm trừ người lao động và giảm VAT sản phẩm chuyên dùng riêng cho phụ nữ”.

Về mặt thể chế, các chuyên gia thống nhất rằng cần đưa đánh giá tác động giới trở thành tiêu chí bắt buộc trong phê duyệt dự án đầu tư công. GS.TS Lê Quang Cảnh – Viện Phát triển Bền vững và Khoa Kế hoạch và Phát triển, Đại học Kinh tế Quốc dân. nhấn mạnh: “Luật quy định ưu tiên đảm bảo bình đẳng giới, vậy ưu tiên như thế nào, phải cụ thể hóa, phải có thông tư hướng dẫn cụ thể. Cần hệ thống tiêu chí đánh giá. Điều này tốt cho việc thống kê đánh giá và phải tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan”.

Cuối cùng, để chính sách không còn “mơ hồ”, bà Caroline Nyamayemombe khẳng định: “Để trả lời thỏa đáng bài toán về hiệu quả thực thi, chúng ta cần một hệ thống dữ liệu thống kê nhạy cảm giới chuẩn xác thay vì những định hướng chính sách mang tính cảm tính. Trong kỷ nguyên mới, ngân sách không chỉ dừng lại là một bảng phân bổ nguồn lực tài chính đơn thuần; nó phải được xem là một công cụ quản trị chiến lược, nơi dữ liệu đóng vai trò ‘xương sống’ để đo lường và định chuẩn hiệu quả của mọi nỗ lực phát triển”.

Sau gần 4 giờ đồng hồ làm việc, khẩn trương và trách nhiệm, Hội thảo đã thành công tốt đẹp và gợi mở các hướng nghiên cứu chuyên sâu trong thời gian tới.

Bài và ảnh: BTC Hội thảo và Phòng Truyền thông