Nhằm tăng cường trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực nghiên cứu cho đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và nghiên cứu sinh, Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức Seminar với chủ đề “Thiết kế phương pháp nghiên cứu hỗn hợp: Tích hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng”, với phần trình bày của GS.TS Nguyễn Thị Tuyết Mai – Viện Phát triển Bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Quang cảnh chương trình

Seminar tập trung làm rõ cách tiếp cận, thiết kế và ứng dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods Research – MMR), trong đó kết hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng trong cùng một nghiên cứu hoặc một dự án nghiên cứu. Đây là phương pháp ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, cho phép nhà nghiên cứu khai thác thế mạnh của cả hai cách tiếp cận để giải quyết những vấn đề nghiên cứu phức tạp.

TS. Trịnh Mai Vân – Phó Trưởng phòng Quản lý Khoa học phát biểu khai mạc chương trình

Mở đầu nội dung trao đổi, GS.TS Nguyễn Thị Tuyết Mai làm rõ những vấn đề nền tảng về thiết kế nghiên cứu. Theo đó, thiết kế nghiên cứu được xem là kế hoạch xác định cách thức thực hiện nhằm trả lời câu hỏi nghiên cứu, đạt được mục đích và hoàn thành các mục tiêu cụ thể đã đề ra. Một thiết kế nghiên cứu cần xác định rõ nguồn dữ liệu, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu, những vấn đề đạo đức cũng như các hạn chế có thể gặp phải trong quá trình triển khai.

Từ nền tảng đó, Seminar đi sâu phân tích sự hình thành và phát triển của phương pháp nghiên cứu hỗn hợp. Từ những năm 1980, Mixed Methods bắt đầu được nhìn nhận như một phương pháp nghiên cứu riêng biệt, có tính hệ thống. Sự ra đời của các công trình chuyên khảo, tạp chí chuyên ngành và Hiệp hội Nghiên cứu Phương pháp Hỗn hợp Quốc tế sau đó đã góp phần thúc đẩy phương pháp này phát triển và được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong khoa học xã hội và hành vi.

Theo nội dung được chia sẻ, không có một phương pháp nghiên cứu nào hoàn hảo; nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng đều có những điểm mạnh và hạn chế riêng. Vì vậy, việc kết hợp hai phương pháp có thể giúp thế mạnh của cách tiếp cận này bổ sung cho hạn chế của cách tiếp cận kia. Nghiên cứu hỗn hợp đặc biệt phát huy giá trị khi giải quyết những vấn đề phức tạp, cần tăng độ tin cậy của kết quả, phát triển thang đo hoặc kết hợp sự phong phú về bối cảnh của dữ liệu định tính với khả năng khái quát hóa của dữ liệu định lượng.

Diễn giả chính – GS.TS Nguyễn Thị Tuyết Mai – Viện Phát triển Bền vững, Đại học Kinh tế Quốc dân

Một trong những nội dung trọng tâm của Seminar là cách lựa chọn và thiết kế nghiên cứu hỗn hợp phù hợp với từng câu hỏi nghiên cứu. GS. Nguyễn Thị Tuyết Mai giới thiệu ba thiết kế cơ bản, gồm: thiết kế hỗn hợp thăm dò theo trình tự, bắt đầu bằng nghiên cứu định tính và tiếp nối bằng nghiên cứu định lượng; thiết kế hỗn hợp giải thích theo trình tự, bắt đầu bằng nghiên cứu định lượng và tiếp tục sử dụng nghiên cứu định tính để giải thích sâu hơn kết quả; và thiết kế hỗn hợp đồng thời, trong đó nghiên cứu định tính và định lượng được triển khai song song.

Các nội dung lý thuyết được minh họa thông qua nhiều nghiên cứu thực tế, qua đó làm rõ cách kết hợp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm với khảo sát định lượng trong quá trình khám phá vấn đề, xây dựng thang đo, kiểm định giả thuyết và giải thích kết quả nghiên cứu. Đáng chú ý, với thiết kế giải thích theo trình tự, dữ liệu định lượng có thể được đặt trong mối liên hệ với dữ liệu định tính và tích hợp khi trình bày kết quả, giúp nhà nghiên cứu có thêm cơ sở để lý giải những phát hiện thu được.

Thực tiễn triển khai tại chương trình E-PhD cũng cho thấy phương pháp nghiên cứu hỗn hợp đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu về kinh doanh và quản lý. Trong giai đoạn 2021-2026, 11 trong số 25 luận án thuộc lĩnh vực kinh doanh và quản lý đã bảo vệ thành công sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, tập trung vào các lĩnh vực như khởi nghiệp, quản trị nguồn nhân lực và hành vi tổ chức, marketing và kinh doanh quốc tế. Trong đó, thiết kế hỗn hợp thăm dò theo trình tự được sử dụng phổ biến hơn.

Bên cạnh những ưu điểm, Seminar cũng chỉ ra những yêu cầu và thách thức khi áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp. Nhà nghiên cứu không chỉ cần hiểu rõ bản chất của phương pháp mà còn phải có kỹ năng thực hiện cả nghiên cứu định tính và định lượng. Quan trọng hơn là khả năng “tích hợp” hai cấu phần, bảo đảm dữ liệu định tính và định lượng có sự kết nối, bổ trợ cho nhau thay vì tồn tại như hai phần nghiên cứu tách biệt. Việc lựa chọn thiết kế theo trình tự hay đồng thời, ưu tiên dữ liệu định tính hay định lượng cũng cần được xác định rõ ngay trong quá trình thiết kế nghiên cứu.

Các đại biểu tham dự chương trình cùng chụp ảnh lưu niệm

Thông qua những phân tích chuyên sâu cùng các ví dụ nghiên cứu cụ thể, Seminar góp phần giúp người tham dự có cái nhìn hệ thống hơn về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, từ việc xác định vấn đề, lựa chọn thiết kế đến thu thập, phân tích và tích hợp dữ liệu. Qua đó, người nghiên cứu có thêm cơ sở lựa chọn và vận dụng phương pháp phù hợp với câu hỏi nghiên cứu, khai thác hiệu quả thế mạnh của cả nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng, hướng tới nâng cao chất lượng và giá trị của các công trình nghiên cứu khoa học.

Bài và ảnh: Phòng Quản lý Khoa học & Phòng Truyền thông