Chiều 02/11/2026, Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính phối hợp tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Các vấn đề đương đại trong phát triển”.

Quang cảnh Hội thảo

Tham dự Hội thảo, về phía đại biểu cơ quan trung ương, địa phương có: đồng chí Phan Văn Mãi – Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính; đồng chí Nguyễn Minh Sơn – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; đồng chí Nguyễn Anh Tuấn – Uỷ viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; cùng các đồng chí Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính; đại diện Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; đại diện các hiệp hội doanh nghiệp…

Về phía Đại học Kinh tế Quốc dân có: PGS.TS Bùi Đức Thọ – Giám đốc Đại học; GS.TS Tô Trung Thành – Phó Giám đốc Đại học; cùng đại diện lãnh đạo các Trường, Phòng ban, Khoa, Viện, Trung tâm thuộc và trực thuộc Đại học; các chuyên gia, các nhà khoa học, các cán bộ giảng viên và sinh viên.

Đồng chí Phan Văn Mãi – Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu đề dẫn, đồng chí Phan Văn Mãi – Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, Hội thảo diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Ngoài việc nhận diện các xu hướng mới, hội thảo cần tập trung thảo luận sâu về những điều kiện cần thiết để Việt Nam đón nhận và tận dụng hiệu quả các xu hướng đó.

Nhấn mạnh ba vấn đề cần quan tâm thảo luận tại Hội thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, trước xu hướng phát triển mới, kinh tế tư nhân không chỉ là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế mà phải là một nhân tố tiên phong, tích cực trước những xu hướng mới, để từ đó thực hiện được vai trò là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, thực tế cũng đang đặt ra yêu cầu huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để những yếu tố này nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thực sự là động lực mới cho tăng trưởng và phát triển của đất nước. Và, để thực hiện hai yêu cầu nêu trên cần đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế để phát triển các ngành, mô hình kinh tế mới…

Do vậy, đồng chí Phan Văn Mãi kỳ vọng, Hội thảo sẽ phân tích sâu các điểm nghẽn thể chế cần tháo gỡ, các cơ chế khơi thông nguồn lực công và tư cho khoa học công nghệ, cũng như các giải pháp hệ thống để phát triển các ngành kinh tế mới. “Những luận cứ khoa học và kiến nghị chính sách mang tính đột phá, khả thi từ các nhà khoa học, chuyên gia không chỉ phục vụ công tác lập pháp, giám sát tối cao của Quốc hội mà còn đóng góp trực tiếp vào quá trình xây dựng các văn kiện quan trọng của Đảng về tự chủ chiến lược quốc gia trong thời gian tới”, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh.

PGS.TS Bùi Đức Thọ – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Bùi Đức Thọ – Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, Hội thảo đã nhận được sự quan tâm, hưởng ứng tích cực của đông đảo các nhà khoa học trên cả nước. Sau hơn hai tháng triển khai, Ban Tổ chức đã tiếp nhận 110 tham luận, trong đó 67 bài viết tiêu biểu được lựa chọn qua hai vòng phản biện độc lập, tập trung vào bốn nhóm chủ đề chính: phát triển nền kinh tế, thể chế và quản trị sự phát triển; tài chính và nhân lực trong phát triển bền vững; chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp tư nhân – động lực chính cho phát triển kinh tế.

Nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược và tính thực tiễn của các nội dung thảo luận, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân bày tỏ kỳ vọng Hội thảo sẽ trở thành diễn đàn học thuật chuyên sâu, quy tụ trí tuệ và những đóng góp tâm huyết của giới nghiên cứu, qua đó đề xuất các giải pháp thiết thực, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu và chủ trương, đường lối phát triển của Đảng.

Tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng, phát triển các ngành kinh tế mới là yêu cầu cấp thiết nhằm xác lập mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, qua đó góp phần thực hiện các mục tiêu được Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đề ra. Nhưng, việc đạt được các mục tiêu phát triển không thể chỉ dựa vào mở rộng các ngành hiện hữu hoặc gia tăng ưu đãi mà đòi hỏi những đột phá về thể chế, đặc biệt trong xây dựng và thi hành pháp luật.

TS. Nguyễn Mạnh Hùng – Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong điều kiện chưa có định nghĩa được sử dụng thống nhất trên thế giới về “ngành kinh tế mới”, để nhận diện chính xác những ngành kinh tế này, Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Mạnh Hùng đã dẫn gợi ý từ các tổ chức kinh tế thế giới và tham khảo nhiều bài học kinh nghiệm trên thế giới, từ đó đề xuất cách hiểu về ngành kinh tế mới thống nhất ở nước ta. Đồng thời, đưa ra ba nhóm ngành nghề mới gồm: hiện đại hóa ngành hiện hữu bằng công nghệ số, công nghệ xanh; mở rộng sang hoạt động có giá trị gia tăng mới trên nền ngành hiện hữu; hình thành ngành hoặc hệ sinh thái hoàn toàn mới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, bán dẫn, năng lượng mới, kinh tế không gian tầm thấp. Ba nhóm này không loại trừ mà nối tiếp nhau.

Từ đặc điểm của ngành kinh tế mới, đại biểu đề nghị, xây dựng khung chiến lược về phát triển ngành kinh tế mới gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, tránh tình trạng ban hành nhiều chiến lược riêng lẻ, thiếu liên kết. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo, linh hoạt và quản lý dựa trên rủi ro…

Để khu vực tư nhân thực sự đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng, một số chuyên gia đề xuất, cần mạnh dạn, kiên quyết xóa bỏ tâm lý e ngại đối với kinh tế tư nhân, khuyến khích mạnh mẽ đảng viên làm kinh tế. Về phía các cơ quan quản lý nhà nước, cần hài hòa giữa các chính sách thu hút vốn FDI và phát triển doanh nghiệp tư nhân trong nước; khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia các lĩnh vực có tầm chiến lược; chú trọng nâng cao hiệu quả lan tỏa công nghệ từ khu vực FDI…

PGS.TS Lê Xuân Bá – Chuyên gia độc lập trình bày tham luận tại Hội thảo

Đồng quan điểm, PGS.TS Lê Xuân Bá tập trung phân tích những khó khăn, thách thức trong quá trình đưa khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực chính của nền kinh tế. Khu vực kinh tế tư nhân (bao gồm doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh) hiện đóng góp khoảng 50% GDP, chiếm 85% việc làm, 59% vốn đầu tư xã hội và hơn 30% thu ngân sách nhà nước nội địa. Tuy nhiên, khu vực này vẫn đối mặt với nhiều rào cản nội tại như tư duy kinh doanh ngắn hạn, quy mô nhỏ, năng lực quản trị và năng suất lao động thấp.

Bên cạnh đó, PGS.TS Lê Xuân Bá chỉ ra các rào cản từ bên ngoài bao gồm nhận thức của một bộ phận cán bộ công chức vẫn còn có sự ưu ái nhất định đối với khu vực nhà nước hoặc FDI, cùng với thủ tục hành chính rườm rà và môi trường cạnh tranh chưa thực sự thuận lợi.

PGS.TS Vũ Cương – Đại học Kinh tế Quốc dân trình bày tham luận tại Hội thảo

Chia sẻ về góc độ tài chính cho khoa học công nghệ, PGS.TS Vũ Cương – Đại học Kinh tế Quốc dân nhấn mạnh, ngân sách nhà nước không thể tài trợ toàn bộ nhu cầu phát triển KHCN&ĐMST, trong khi vốn tư nhân rất khó tham gia do rủi ro công nghệ và thị trường quá cao. Bức tranh chi R&D năm 2023 cho thấy ngân sách nhà nước và khối doanh nghiệp vẫn là nguồn cấp kinh phí chủ yếu (90,9% tổng chi R&D), trong khi các cơ sở giáo dục đại học sở hữu tới 46,34% lực lượng nhân sự nghiên cứu nhưng chỉ thực hiện vỏn vẹn 7,9% tổng chi R&D.

Để giải quyết bài toán này, PGS.TS Vũ Cương đề xuất áp dụng mô hình Tài chính hỗn hợp, có nghĩa là dùng nguồn vốn ngân sách nhà nước hoặc ODA để chia sẻ rủi ro, giảm thiểu rủi ro đầu tư và kích hoạt dòng vốn thương mại từ khu vực tư nhân. Đồng thời, xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương (ngành) ở tầng 1 và cơ chế tái bảo lãnh quốc gia ở tầng 2 để làm lớp đệm an toàn, hỗ trợ các ngân hàng thương mại cho vay các dự án công nghệ dài hạn.

Ngoài ra, thiết lập cấu trúc vốn trong đó vốn công (từ 30 – 49%) đóng vai trò xúc tác, chấp nhận mức sinh lời thấp hơn để nhường lợi nhuận vượt trội cho các quỹ thành phần tư nhân, được quản lý bởi các công ty quản lý quỹ chuyên nghiệp.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Đáng chú ý, một số chuyên gia đề xuất mô hình Tài chính hỗn hợp để thu hút đầu tư tư nhân vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo đó, sẽ sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước hoặc ODA để chia sẻ rủi ro, giảm thiểu rủi ro đầu tư và kích hoạt dòng vốn thương mại từ khu vực tư nhân. Đồng thời, xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương (ngành) ở tầng 1 và cơ chế tái bảo lãnh quốc gia ở tầng 2 để làm lớp đệm an toàn, hỗ trợ các ngân hàng thương mại cho vay các dự án công nghệ dài hạn…

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị, Chính phủ cần xây dựng thiết kế chính sách phát triển tổng thể mang tính địa kinh tế, bảo đảm mỗi ngành kinh tế được lựa chọn tại từng vùng, địa phương đều phát huy tốt lợi thế riêng, thay vì áp dụng một mô hình phát triển giống nhau trên cả nước. Trong đó, mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được cụ thể hóa phù hợp với điều kiện từng địa phương…

Một số hình ảnh tại Hội thảo:

Bài và ảnh: Phòng Truyền thông